Członkowie PROP mają być odwoływalni

logo-kolor-bez-tla copy

W dniu 8 marca podczas posiedzenia sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa dotyczącego poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o lasach oraz ustawy o ochronie przyrody (druk nr 265) sprawozdawca Komisji zgłosił projekt zmiany w ustawie o ochronie przyrody, umożliwiający odwoływanie członków Rady (i zastępowanie ich nowymi lub zmniejszanie składu rady do 20 osób). Nowelizacja likwiduje kadencje członków Rady i o jej aktualnym składzie na bieżąco ma decydować Minister Środowiska.

PROP jest najstarszym polskim organem naukowym w dziedzinie szeroko rozumianej ochrony środowiska (ma już ponad 96 lat), a stałość kadencji członków miała tradycyjnie gwarantować niezależność jej opinii. W powojennej historii dwukrotnie ministrowie środowiska mieli ochotę odwołać niektórych członków Rady – zawsze wynikało to z różnicy poglądów na niektóre zagadnienia między ministrem a danymi członkami organu doradczego. Obecna zmiana ustawy ma to umożliwić. Podczas posiedzenia komisji sejmowej Główny Konserwator Przyrody poparł tę propozycję, tłumacząc, że „Minister ma prawo dobierać sobie grono naukowców, którzy są specjalistami w pewnych dziedzinach, które są dla ministerstwa priorytetami np. jeśli chodzi o pochłanianie CO2, jest to jeden z priorytetów Ministerstwa. W Radzie obecnie nie ma żadnego specjalisty od tej dziedziny, a będą musiały być tworzone pewne ekspertyzy, pewne opinie” (cytat za PAP). Przykład mógł być nieco lepiej dobrany, gdyż sprawy związane z klimatem i CO2 należą bardziej do kompetencji Państwowej Rady Ochrony Środowiska, a nie PROP. Analizy wymagałaby zgodność tej zmiany z przepisami UE, wg których organ naukowy CITES (w Polsce – PROP) powinien być niezależny i całkowicie odrębny od organu zarządzającego CITES (w Polsce – Minister Środowiska). Do tej pory argumentowano, że co prawda członków PROP powołuje Minister, ale zgodnie z ustawą Rada działa jedynie „przy” Ministrze Środowiska, a nie jest „jego” organem, a kadencyjność i nieodwoływalność jej członków zapewnia im niezależność. Gdy proponowana zmiana zostanie przyjęta, ten argument przestanie być aktualny.

Szkoda, że decydując się na nowelizację przepisów dotyczących PROP nie zaproponowano wprowadzenia choć jednej zmiany z tych, które są pilnie potrzebne i były postulowane od dawna. Przykładowo, brak jednoznacznych zapisów umożliwiających finansowanie: wpisanych w ustawie zadań PROP (np. związanych z edukacją), zwrotu kosztów podróży w innych celach niż posiedzenia organów Rady (np. na konferencje czy posiedzenia komisji sejmowych) czy specjalistycznych ekspertyz potrzebnych przed wydaniem opinii. Warto zaznaczyć, że te niedostatki legislacyjne są znane i gdy 18 lutego br. Powołano nowy organ doradczy – Radę Naukową Leśnictwa, uwzględniono zapisy regulujące te zagadnienia w odniesieniu do tego ciała. Podobnie nie skorzystano z okazji by wyłączyć z obowiązków PROP zagadnienia dotyczące CITES i powołać odrębny organ naukowy (obowiązki organu naukowego CITES są bardzo szerokie i obejmują m.in. wydawanie wielu setek opinii rocznie, udział w licznych spotkaniach międzynarodowych czy prowadzenie różnych kontroli, i wszyscy są zgodni, że wykraczają one poza możliwości ciała działającego wolonarystycznie, a takim jest PROP).

Członkowie PROP nie mają wątpliwości, że mimo obecnych zapewnień, po przyjęciu i wejściu nowych zapisów ustawy w życie Minister Środowiska zapewne w czasie najdalej miesiąca skorzysta z nadanego uprawnienia i zmieni większość obecnego składu Rady.

Poniżej znajduje się tekst zaproponowanej przez posłów nowelizacji zapisów dotyczących PROP.


Proponowana przez posłów nowelizacja przepisów dotyczących PROP

W art. 96 ustawy o ochronie przyrody ust. 1 ma otrzymać brzmienie:

„1. Państwowa Rada Ochrony Przyrody liczy od 20 do 40 członków.”

Po ust. 1 mają być dodane ust. 1a–1c w brzmieniu:

„1a. Skład Państwowej Rady Ochrony Przyrody ustala minister właściwy do spraw środowiska.
1b. Minister właściwy do spraw środowiska powołuje członków Państwowej Rady Ochrony Przyrody spośród działających na rzecz ochrony przyrody przedstawicieli nauki, praktyki i organizacji ekologicznych.
1c. Ustanie członkostwa w Państwowej Rady Ochrony Przyrody następuje w przypadku:

1) odwołania członka przez ministra właściwego do spraw środowiska;
2) ograniczenia albo utraty przez członka zdolności do czynności prawnych;
3) pisemnej rezygnacji członka;
4) śmierci członka.”

Nie wprowadzono jednoznacznego przepisu mówiącego, że członkowie PROP powołani na podstawie przepisów dotychczasowych stają się automatycznie członkami Rady, o której mowa w przepisach zmienionych. Wpisano jedynie, że do członków PROP powołanych na podstawie przepisów dotychczasowych mają być stosowane przepisy art. 96 ust. 1c ustawy zmienianej (czyli dotyczące ustawania członkostwa).