Puszcza Białowieska – votum separatum do „Wniosków Konferencji”

W związku z ogłoszeniem na stronie internetowej Ministerstwa Środowiska Sprawozdania z przebiegu wraz z wnioskami Konferencji pt. „Puszcza Białowieska — mity, fakty i przyszłość”, grupa jej uczestników złożyła na ręce Ministra Środowiska swoje votum separatum do wniosków z tej konferencji. Wśród sygnatariuszy pisma w tej prawie jest przewodniczący Państwowej Rady Ochrony Przyrody – dr Andrzej Kepel, który uczestniczył w Konferencji jako reprezentant Rady.

nadlesniczy

Podczas wizji terenowej Nadleśniczy Nadleśnictwa Białowieża stwierdził, że gdy Lasy mogły prowadzić nieskrępowaną walkę z kornikiem, trzeba się było naprawdę nachodzić, by znaleźć w Puszczy Białowieskiej drzewo trocinowe (zaatakowane przez kornika), podczas gdy teraz trudno jest znaleźć drzewo zdrowe. Nawet leśnicy przyznali, że była to „pewna przesada”.

W dniach 12-13 marca odbyła się Konferencja pt. „Puszcza Bialowieska — mity, fakty i przyszłość”, zorganizowana zastała przez: Ministerstwo Środowiska, Parlamentarny Klub Prawa i Sprawiedliwości, Wyższą Szkołę Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu, przy współpracy z Parlamentarnym Zespołem ds. Zrównoważonego Rozwoju Europy, Stowarzyszeniem na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Polski oraz Samodzielną Pracownią Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych SGGW w Warszawie. Patronat nad konferencją objął Marszałek Sejmu Marek Kuchciński a patronat medialny: Nasz Dziennik, Polskie Radio i TV Trwam.

Sesja referatowa odbyła się pierwszego dnia w Warszawie, w gmachu Senatu RP. Drugiego dnia zorganizowano sesję terenową w gospodarczej części Puszczy Białowieskiej, zakończoną krótką dyskusją w jednym z białowieskich hoteli. Choć zaproszenie do zgłaszania udziału w Konferencji opublikowano w Internecie, wielu ekspertów, którzy przesłali zgłoszenie udziału (a niektórzy także gotowość prezentacji wystąpień), w przeddzień Konferencji wieczorem zostało poinformowanych, że niestety nie ma już dla nich miejsc. Wśród uczestników Konferencji byli m.in. przedstawiciele instytucji organizujących imprezę (w tym wielu studentów WSKSiM), Lasów Państwowych, władz samorządowych z okolic Puszczy, lokalnych mieszkańców i niektórych ich organizacji, kościołów – katolickiego i prawosławnego, a także reprezentanci nauk leśnych. Do uczestnictwa zaproszono także około tuzin przedstawicieli instytucji, które w przeszłości prezentowały poglądy odmienne od organizatorów Konferencji.

Podczas wystąpień konferencyjnych, zgodnie z tytułem, uczestnicy mieli okazję usłyszeć wiele mitów. Sugerowano wielokrotnie, że przeciwnicy zwiększania eksploatacji rębnej to wyłącznie niedouczeni „ekolodzy”, którzy w życiu nie byli w Puszczy. Imputowano, że swoje postulaty opierają o założenie, iż Puszcza Białowieska jest nietknięta ręką człowieka. Z jednej strony podkreślano całkowitą niedochodowość planowanych działań gospodarczych, z drugiej (zwłaszcza ze strony przedstawicieli lokalnej społeczności) wielokrotnie podkreślano wartość „marnującego się” i „gnijącego” drewna. Jednym z podstawowych, często akcentowanych założeń, było twierdzenie, że Puszcza Białowieska, wraz z jej walorami przyrodniczymi, to przede wszystkim „dziedzictwo kulturowe miejscowej ludności” i „dzieło rąk ludzkich”. Prelegenci często odwoływali się do autorytetów obu Kościołów, twierdząc, że bierna ochrona przyrody jest sprzeczna z biblijnym wezwaniem do czynienia sobie ziemi poddaną oraz panowania nad wszystkimi zwierzętami. Duże zainteresowanie wzbudził jeden z referatów naukowych, w którym na podstawie wyników wieloletnich badań na powierzchniach próbnych w Puszczy Białowieskiej wskazywano, że pozostawienie przyrody samej sobie prowadzi do utraty różnorodności biologicznej i uproszczenia składu gatunkowego drzewostanów (niestety – nie było okazji do dyskusji na temat skali odniesienia, reprezentatywności próby czy poprawności założenia, że miarą cenności przyrodniczej ograniczonego przestrzennie miejsca jest liczba występujących w nim gatunków). Zaprezentowano też wyniki badań paleopalinologicznych (analiz kopalnego pyłku roślinnego – głównie w warstwach torfu), które wskazywały jednoznacznie na zachodzące w przeszłości ogromne fluktuacje populacji świerka na terenie Puszczy Białowieskiej. Nie analizowano jednak, jakie wnioski można z tego wysnuć, a skupiono się jedynie na tych wynikach, które wskazywały na przedhistoryczną obecność osadnictwa (obecność pyłków zbóż). Podczas wizji terenowej pokazywano uczestnikom skutki gradacji kornika – masowo zamierające świerki (gównie na siedliskach stosunkowo suchych, grądowych).

Podczas Konferencji możliwość dyskusji była ograniczona do trzykrotnej możliwości zadawania pytań (jedno wystąpienie mogło trwać od jednej do dwóch minut). Na koniec przedstawiono skrótowo „Wnioski Konferencji” sporządzonej przez Komisję Wnioskową. Minister Środowiska przedstawił też swoją decyzję dotyczącą przyszłych działań – część Puszczy ma być pozostawiona pod ochroną bierną, a część poddana zabiegom gospodarczym wynikającym z aktualnej wiedzy leśnej. Później, już podczas konferencji prasowej, Minister doprecyzował, że pod ochroną bierną ma być pozostawione ok. 1/3 Puszczy leżącej poza Parkiem Narodowym, co – jak się przypuszcza – będzie odpowiadało obecnym rezerwatom i terenom z innych przyczyn trudno dostępnym dla gospodarki. Jednak szczegółowy plan ma być przedstawiono dopiero w ciągu 2 tygodni po zakończeniu Konferencji.

proboszcz

„…ekologia w ostatnim czasie stała się nie tylko modą rozpowszechnianą w pewnych środowiskach, ale wręcz być może dla niektóry nową „religią” – tylko zapewne bez Boga, w której człowiek jest jedynie agresorem, znajdującym się na ostatnim miejscu w łańcuchu istnień.” (z wystąpienia Proboszcza z Hajnówki).

Organizowanie konferencji, która ma poprzeć z góry założoną tezę, nie jest niczym nowym. Szkoda, że nie skorzystano z okazji do przeprowadzenia rzeczywistej, obiektywnej dyskusji naukowej, która mogłaby przybliżyć nas do wypracowania rozwiązań kompro-misowych, uwzględniających zarówno interes przyrody jak i lokalnej społeczności. Konferencja ta miała charakter przede wszystkim propagandowy, a padające na niej oskarżenia, zarzuty i groźby jedynie niepotrzebnie zaostrzają konflikt wokół Puszczy Białowieskiej – przyrodniczego skarbu, którego ochrona powinna łączyć, a nie dzielić.

Ponieważ podczas Konferencji dużą wagę przywiązywano do argumentów o charakterze religijnym oraz powoływano się między innymi na autorytet Papieża Polaka, zwolennikom teorii, że bez aktywnego zaangażowania człowieka przyroda sama się nie obroni, warto podać pod rozwagę cytat z encykliki Centesimus annus św. Jana Pawła II:

„u korzeni bezmyślnego niszczenia środowiska naturalnego tkwi błąd antropologiczny, niestety rozpowszechniony w naszych czasach. Człowiek, który odkrywa swą zdolność przekształcania i w pewnym sensie stwarzania świata własną pracą, zapomina, że zawsze dzieje się to w oparciu o pierwszy dar, otrzymany od Boga na początku w postaci rzeczy przezeń stworzonych. Człowiek mniema, że samowolnie może rozporządzać ziemią, podporządkowując ją bezwzględnie własnej woli, tak jakby nie miała ona własnego kształtu i wcześniejszego, wyznaczonego jej przez Boga, przeznaczenia, które człowiek, owszem, może rozwijać, lecz któremu nie może się sprzeniewierzać. Zamiast pełnić rolę współpracownika Boga w dziele stworzenia, człowiek zajmuje Jego miejsce i w końcu prowokuje bunt natury, raczej przez niego tyranizowanej, niż rządzonej”.

_________________________________

Zobacz także:

list przedstawiający votum separatum do „Wniosków Konferencji”

– informacje o Konferencji na stronie Ministerstwa Środowiska:

– opinię PROP w sprawie projektu aneksu do Planu urządzania lasu Nadleśnictwa Białowieża